Leraren zijn geen therapeuten
En er wordt ook niet verwacht dat ze dat worden, maar:
Leraren zijn geen therapeuten. En ze worden ook niet geacht er een te worden. Ze worden niet geacht trauma’s te verhelpen, noch worden ze geacht trauma’s te herkennen. MAAR:
‘Als je wist dat Zoë al zeven pleeggezinnen heeft gehad, als je wist dat Luuks vader terminaal ziek is, als je wist dat Miranda seksueel misbruikt wordt door haar oom, als je wist dat Daan en Ahmed misbruikt worden door hun vader, als je wist dat Zacharia ’s ochtends zonder ontbijt naar school komt, zou je dan begrijpen dat sommige kinderen het moeilijk hebben op school? Zou je overwegen om de bovenstaande situatie te bekijken vanuit het perspectief van trauma? Kijken met een ‘traumabril’?’
Wat is een traumasensitieve school? Een traumasensitieve school hanteert een zogenaamde ‘whole child approach’. De opvoeders beseffen dat kinderen met tegenslagen te maken krijgen. Soms heel veel. Deze traumasensitieve aanpak betekent dat kinderen en personeel worden ondersteund om te floreren en succesvol te zijn. Het is geen school voor een ‘kleine groep’ getraumatiseerde kinderen, het is een aanpak voor alle kinderen.
Traumasensitieve educatie: Het is niet alleen het gebruiken van een simpele checklist
Een traumasensitieve aanpak wordt niet bereikt door een specifieke techniek of het afvinken van een checklist. Trauma-gevoelig werk vereist empathie met leerlingen die de nodige bagage met zich meedragen. Het vereist constante aandacht, een zorgzaam bewustzijn van de acties van uw leraar en het ontwerp van uw school. Het vereist betrokkenheid bij de buurt waarin de school zich bevindt en contacten met ouders, zorgverleners en gemeenschapswerk. Het vereist constante reflectie op de organisatie en de acties van de mensen binnen die organisatie om deze aanpak (kijken door een traumabril) in uw school te verankeren.
‘Whole child approach’
In een trauma-sensitieve school kijken leerkrachten naar het ‘hele kind’. Deze ‘hele-kind-benadering’ richt zich op alle aspecten van kinderen. Leren is heel belangrijk, maar er is meer dan alleen (cognitief) leren. We moeten zeker ook aandacht besteden aan ‘goed lesgeven’, didactiek is heel belangrijk, want een school is een instituut waar je veel komt leren. Een school moet echter ook aandacht besteden aan het sociaal-emotionele deel, dat onlosmakelijk verbonden is met het cognitieve deel en in zekere zin zelfs een voorwaarde is. Niet voor niets noemt Perry in deze specifieke volgorde ‘reguleren, relateren en leren’.[1]
Scholen moeten aandacht besteden aan het ontwikkelen van veerkracht en welzijn. De aanpak die ik bepleit voor traumasensitief onderwijs betekent dat iedereen op school wordt getraind in de vaardigheden en kenmerken die leiden tot het kijken door een traumabril. Dus niet alleen de leraren, maar ook het onderwijsondersteunend personeel, management, directeuren en zelfs de conciërge. De term traumasensitieve school verwijst naar een schoolbrede aanpak om trauma te begrijpen en bij te dragen aan genezing (door ondersteuning) en het opbouwen van veerkracht door middel van ondersteuning. Zoals eerder gezegd: deze preventieve aanpak is goed voor alle kinderen.
Van heel kind tot hele school en hele gemeenschap
Je kunt deze schoolbenadering integreren in een breder systeem, door een ‘Whole Child, Whole School, Whole Community-benadering’ te creëren om veerkracht op te bouwen en azen te overwinnen. Dit lijkt een veelbelovende benadering, deels vanwege de systemische visie. Het blijkt dat we door alleen naar het kind en zijn trauma te kijken, de bredere ongelijkheden, uitsluiting en meer systemische problemen missen die het welzijn van kinderen, gezinnen en gemeenschappen beïnvloeden (denk aan discriminatie en racisme, grote economische ongelijkheid). School kan een bescheiden bijdrage leveren door verbinding te maken met buurt- en jeugdorganisaties, lokale sportclubs, etc. Voor uitleg over een traumasensitieve maatschappij verwijs ik je overigens graag naar Gabor Maté of de podcast Ziemij van Veerle Segers en Eva Kestens.
Ze zijn niet alleen slachtoffers: zie hun kracht en bouw veerkracht op
Bij het bieden van deze ondersteuning is het belangrijk om kinderen die getraumatiseerd zijn of veel misbruik hebben meegemaakt, niet als slachtoffer te zien. Ze verdienen medeleven, maar ze zijn meer dan slachtoffers van de gebeurtenissen of acties van anderen. Ze zijn vaak ‘overlevers’ en dat toont hun kracht. Help ze die kracht te realiseren, te gebruiken en te vergroten, zodat ze zich weer een ‘heel mens’ kunnen voelen. Werk met ze aan talenten en veerkracht, werk aan zelfredzaamheid en zelfacceptatie. Leer ze leren. En laat vooral zien dat het goed met ze gaat. Zie het kind als een kind dat met ondersteuning ver kan komen.
Horeweg, A. (2025). De traumasensitieve school. Anders kijken naar gedrag. 3de druk. LannooCampus.
[1] Winfrey, O. & Perry, B. M. (2021). What happened to you? Conversations about trauma, resilience and recovery. Amsterdam: Spectrum